Qysh Me Perballu Pikellimin?

Humbja e dikujt apo diçkaje që doni, është shumë e dhimbshme. Pas një humbje domethënëse, ju mund të përjetoni të gjitha llojet e vështirësive dhe emocioneve të pa pritura, sikur shoku, zemërimi dhe faji.

Ndonjëherë  mund të duket se pikëllimi nuk do të largohet kurrë. Përderisa këto ndjenja mund të jenë frikësuese
dhe dërrmuese ,ato janë reaksione normale ndaj humbjes . Pranimi I tyre si pjesë e procesit të pikëllimit dhe lejimi I vetes për të përjetuar atë që po ndjeni është I nevojshëm për shërim .

Nuk ka rrugë të drejt apo të gabuar të pikëllimit- por ka mënyra të shëndetshme për të përballuar dhimbjen . Ju mund t’ja dilni . Pikëllimi që përjetohet dhe shprehet ka potencial për shërim dhe e eventualisht për forcim dhe pasurim të jetës .

Çfarë është pikëllimi ?

Pikëllimi është një përgjigje normale ndaj humbjes . Është vuajtja emocionale që ju ndjeni kur dicka apo dikush që donit ju është marrë . Pikëllimi mund të lidhet me vdekjen e më të dashurve – ky lloj I humbjes shpesh shkakton pikëllimin më
intenziv. Por çdo humbje mund të shkaktoj pikëllim përfshirë edhe:

Shkëputje e një marrëdhënie ( ndarje)
Humbje e  shëndetit
Humbje e punës
Humbje e stabilitetit ekonomik
Abort

Humbje e kafshës shtëpiake
Humbja e një ëndrre të ushqyer
Sëmundja serioze e më të dashurve
Humbja e miqësisë
Humbja e sigurisë pas një traume

Sa më domethënëse humbja,aq më intensive pikëllimi. Sido që të jetë , edhe humbjet e lehta mund të qojnë në pikëllim . P.sh., ju mund të përjetoni pikëllim pasi jeni shpërngulur nga vendbanimi, keni diplomuar nga kolegji, keni ndërruar punën , shitur shtëpinë familjare , apo të jeni graduar në punën që donit .

Çdo njeri pikëllohet ndryshe

Pikëllimi është personal dhe një eksperiencë e lartë individuale. Si ju pikëlloheni varet nga disa faktorë , përfshirë këtu
personalitetin dhe stilin tuaj të përballimit, eksperiencat tuaja jetësore, besimin tuaj , dhe natyrën e humbjes.

Procesi i pikëllimit kërkon kohë . Shërimi ndodhë gradualisht; nuk mund të shtyhet apo shpejtohet . Për disa të tjerë,procesi I pikëllimit zgjatë me vite . Cilado që të jetë përvoja juaj e pikëllimit, është e rëndësishme të jeni të duruar me veten dhe të lejoni që procesi të shtjellohet natyrshëm .

MITE DHE FAKTE PËR PIKËLLIMIN

Miti : Dhimbja do të ikë më shpejt nëse ju e injoroni atë .

Fakti : Përpjekja për të injoruar/mohuar apo mbajtur atë nga shfaqja , vetëm sa do ta keqësojë atë në kuptimin afatgjatë .

Miti : Është e rëndësishme të jeni “ të fortë “ në përball humbjes .

Fakti : Ndjenja e dhimbjes ,frikës,apo vetmisë është reaksion normal kundrejt humbjes. Të qarit nuk do të thotë se jeni të
dobët . Nuk keni nevojë të “ mbroni” familjen apo shokët tuaj duke i vënë ata në frontin e guximit . Të shfaqurit e ndjenjave të vërteta mund të ndihmojë ju dhe ata .

Miti : Nëse nuk qani d.m.th që nuk ju vjen keq për humbjen .

Fakti : Të qajturit është një përgjigje normale ndaj dhimbjes/pikëllimit,por nuk është e vetmja. Ata që nuk qajnë mund
të ndjejnë dhimbjen po aq thellë sa të tjerët . Ata thjesht kanë një mënyrë tjetër për ta shfaqur atë .

Miti : Pikëllimi duhet të zgjasë një vit .

Fakti : Nuk ka formë të duhur apo të gabuar të pikëllimit . Sa ai mund të zgjasë ndryshon nga personi në person .

Burimi : Qendra për shërimin nga pikëllimi : http://www.hns.org/Portals/1/Myths and Facts About Grief.pdf

A ka stade të pikëllimit ?

Më 1969,psikiatrja Elisabeth Kübler-Ross prezantoj atë çfarë u bë e njohur si “ pesë stadet e pikëllimit “ . Këto stade të
pikëllimit ishin të bazuara në studimet e saj të ndjenjave të pacientëve të cilët përballnin sëmundje kufitare, por disa
njerëz i kanë përgjithësuar ato ( stadet) në tipe të tjera të ndryshimeve negative jetësore dhe humbjes, sikur vdekja e më të dashurve apo ndarja ( nga një lidhje dashurie ) .

Pesë stadet e pikëllimit

Mohimi : “ Kjo nuk mund të më ketë ndodhur mua “
Zemërimi : “ Pse është duke më ndodhur kjo “ Kush duhet
fajësuar ?
Pazarllëk : “ Bëjë që kjo të mos ndodhë,dhe në kthim unë
do të …. “
Depresioni : “ Jam shumë i mërzitur për të bërë diçka “
Pranimi : “ Jam në pajtim/paqe me atë çfarë ka ndodhur “ .

Nëse jeni duke përjetuar cilëndo nga këto emocione që
shoqërojnë humbjen,mund të ndihmojë  të dini se reaksioni juaj
është natyral dhe do të shëroheni me kohën. Si do që te jetë,jo
çdonjëri që është duke kaluar nëpër pikëllim kalon nëpër
këto stade – dhe kjo është në rregull . Ndryshe nga të besimi i
përgjithshëm : ju nuk keni nevojë të kaloni nëpër cdo stad në
mënyrë që të shëroheni . Në fakt,disa njerëz zgjidhin problemin
e pikëllimit pa kaluar në ndonjërën nga këto stade .
Mirëpo,nëse kaloni nëpër këto stade të pikëllimit,ka mundësi
të mos përjetoni ato saktësisht,apo në renditje vijuese,kështu
që mos u brengosni në lidhje me atë se si do të “ duhej” të
ndiheshit apo çfarë stadi supozohet se do të duhej të ishit .

Vetë Kübler-Ross  asnjëherë nuk provoj që këto stade t’i
aplikojë si kërkesa rigjide tek çdokush që vajton . Para vdekjes
së saj më 2004,në librin e saj të fundit kishte thënë për pesë
stadet e pikëllimit se “ Ato kurrë nuk kanë për qëllim të
palosin emocionet e çrregulluara në një pako të spikatur . Ato
janë përgjigje ndaj humbjeve që njerëzit kanë,por nuk ka një
përgjigje tipike ndaj humbjes ,si dhe ska humbje tipike . Pikëllimi
është individual ashtu si dhe jetët tona “.

Simptomat e zakonshme të pikëllimit

Përderisa humbja ndikon tek njerëzit në mënyra të ndryshme,shumë
njerëz përjetojnë simptomat vijuese kur ata janë të pikëlluar .
Vetëm kujtoni që gati çdo gjë që ju përjetoni në fazat e
hershme të pikëllimit është normale – duke përfshirë duke dhe
ndjenjën se do të çmendeni , ndjenjën se ishit në një ëndërr
të keqe , apo rishikimi i besimeve religjioze .

Shoku dhe pa besueshmëria – Menjëherë pas humbjes,mund të
jetë e vështirë të pranoni atë çfarë ka ndodhur . Ju mund të
ndiheni të mpirë,të keni të vështirë të besoni që humbja
ndodhi me të vërtet , apo madje dhe ta mohoni të vërtetën. Nëse
ka vdekur dikush që keni dashur,ju mund të vazhdoni të pritni që
ata të shfaqen , edhe pse e dini që ka ikur .
Trishtimi – Trishtimi i thellë është ndoshta një nga
simptomat universal  më të përjetuara të pikëllimit .
Faji – Ju mund të pendoheni apo të ndjeheni fajtor që keni
bërë apo që nuk keni bërë apo thënë . Ju po ashtu mund të
ndjeni faj për shkak të disa ndjenjave ( p.sh., ndjenja e
lehtësimit pas vdekjes së personit me sëmundje të gjatë e të
vështirë) . Pas vdekjes,ju madje mund të ndjeheni fajtor që nuk
keni bërë diçka për të parandaluar vdekjen,edhe po të mos kesh
mundur çfarë të bësh më shumë .
Zemërim – Edhe nëse humbja nuk ka qenë për faj të dikujt,ju
mund të ndiheni të zemëruar dhe prekur . Nëse keni humbur një të
dashurin tuaj,ju mund të ndjeheni të zemëruar me veten tuaj,Zotin
,mjekun , apo madje dhe me personin që vdiq,për braktisjen e juaj .
Ju mund të ndjeni nevojën që të fajësoni dikë për
padrejtësinë që ju është bërë juve .
Frika – Një humbje domethënëse mund të bart një mori
brengosjesh dhe frikërash. Ju mund të ndiheni anksioz,të pa
ndihmë,apo të pasigurt .Madje dhe mund të keni goditje paniku.
Vdekja e më të dashurve mund të sjelle frikë për vdekshmërinë
tuaj,për përballjen e jetës pa atë person, apo për përgjegjësit
që do të përballoni të vetëm .
Simptomat fizike – Ne shpesh mendojmë për pikëllimin si për
një proces strikt emocional , por pikëllimi shpesh përfshinë
problem fizike,përshirë këtu rraskapitjen, neverinë , humbjen e
imunitetit, humbjen apo fitimin në peshë,shtrëngime, dhimbje dhe
pagjumësi .

Përballja me pikëllimin dhe humbjen-  1. Kërko ndihmë

Faktori i vetëm me rëndësi në shërimin nga humbja është të
pasurit e mbështetjes nga njerëzit e tjerë . Edhe nëse nuk ndiheni
komod të flisni për ndjenjat tuaja në rrethana normale , është e
rëndësishme që të shprehni ato kur jeni duke kaluar nëpër
pikëllim/vuajtje . Të ndash dhimbjen e bënë më të lehtë bartjen
e  barrës së pikëllimit .Prej ngado që vjen ndihma, pranoje atë
dhe mos vuaj i vetmuar . Të lidhesh me të tjerët të ndihmon të
shërohesh .

Të gjedh mbështetje pas një humbje

Kthehu tek miqtë dhe anëtarët e familjes – Tani është koha
që të mbështeteni tek njerëzit që përkujdesen për ju,edhe nëse
bartni krenari për të qenurit e fort dhe vetë-mjaftues . Vendosi
të dashurit e tu afër,më parë se ti largosh ata , dhe prano
ndihmën që ata të ofrojnë . Shpeshherë , njerëzit duan të
ndihmojnë por nuk dinë se si,kështu që, ju trego se çfarë të
nevojitet- pa marrë parasysh nëse është një krah për të qarë
apo ndihmë rreth organizimit të funeralit .
Kërko rehati nga besimi yt – Nëse ju përcillni ndonjë
traditë religjioze,përqafo rehatinë e ritualit të zisë që ato
ofrojnë. Aktivitetet spirituale që janë domethënëse për ju –
sic është lutja,meditimi,apo shkuarja në kishë – mund të
ofrojnë ngushëllim. Nëse keni vënë në pyetje besimin tuaj në
zgjimin e humbjes,fol me ndonjë kler apo anëtar tjerë religjioz në
komunitetin tuaj .
Bashkëngjitu një grupi ndihmues – Pikëllimi mund të tju
bëjë të ndiheni të vetmuar,madje dhe kur keni të dashurit tuaj
për rreth . Ndarja e vuajtjet tuaj me njerëz që kanë përjetuar
humbje të njëjta,mund të ndihmojë .
Bisedoni me një terapist apo këshilltar – Nëse ndjeni se
pikëllimi juaj është tepër I madh për t’u përballuar,thirrni
një profesionist të shëndetit mendor , me eksperiencë në
këshillimin e pikëllimit/vuajtjes . Një terapist me përvojë mund
të ju ndihmojë që ta kaloni nëpër emocionet intensive dhe të
tejkaloni pengesat .

Përballja me pikëllimin dhe humbjen , 2. Kujdesu për veten .

Kur jeni të pikëlluar/duke vuajtur , është më e rëndësishme se
kurrë që të keni kujdes për veten . Stresi I një humbje të madhe
mundet shpejt të humb energjinë dhe reservat emocionale. Kujdesi
për nevojat fizike dhe emocionale do të ju ndihmoj të kaloni
nëpër këtë periudhë të vështirë .

Bëj ballë ndjenjave . Mund t’provoni të shtypni pikëllimin
tuaj,por nuk mund ta mohoni atë përgjithmonë. Në mënyrë që të
shëroheni,ju duhet ta njihni dhimbjen. Përpjekja për të shmangur
ndjenjat e dhimbjes dhe humbjes ,vetëm sa prolongon procesin e
pikëllimit/vuajtjeve . Pikëllimi I pa zgjidhur mund po ashtu të qoj
në komplikime siç është depresioni,ankthi,abuzimi me substance dhe
problemet shëndetësore .
Shpreh ndjenjat në mënyrë kreative dhe të qartë . Shkruaj
për humbjen tënde. Nëse ke humbur një njeri të dashur,i shkruaj
një letër duke I thënë gjërat që nuk arrite t’ja thuash ; puno
një album festiv për jetën e tij ; apo përfshiju në një qëllim
apo organizatë që ishte i rëndësishëm për të .
Kujdesu për shëndetin fizik . Trupi dhe mendja janë të
lidhura. Kur ndjeheni mirë fizikisht , po ashtu do të ndiheni më
mirë emocionalisht. Lufto stresin dhe rraskapitjen duke fjetur
mjaftueshëm, duke ngrënë si duhet,dhe duke  ushtruar. Mos përdor
alkool apo substanca të tjera për të mpirë dhimbjen e pikëllimit
apo për të ngritur disponimin artificialisht .
Mos lejoni askënd që t’ju tregoj se si ju duhet të
ndiheni,dhe mos i tregoni vetes se si duhet të ndiheni po ashtu .
Pikëllimi është juaji, dhe askush s’mund të ju tregojë se kur
është koha që të “ ecni “ apo “ ta përfundoni “ . Leni
veten të ndjeni çfarëdo që ndjeni , pa u turpëruar apo
paragjykuar . Është në rregull të jeni të zemëruar,të bërtisni
kundrejt qiellit, të qani e të mos qani. Është po ashtu në
rregull të qeshni,të gjeni momente kënaqësie,dhe të liroheni kur
jeni të gatshëm .
Përgatitu për “ ndërkëmbëzat “ e pikëllimit .
Përvjetorët,pushimet dhe përkujtimet mund të rizgjojnë kujtimet
dhe ndjenjat . Ji i përgatitur për një goditje emocionale,dhe dije
që është plotësisht normale .

Kur Pikëllimi nuk ikë

Është normale të ndiheni të mërzitur,të mpirë apo të zemëruar
pas një humbje . Por me kalimin e kohës, këto emocione do të duhej
të bëhen më pak intensive , me pranimin e humbjes dhe fillimin e
ecjes përpara . Nëse nuk ndiheni mirë me kalimin e kohës,apo
pikëllimi juaj është duke u përkeqësuar, kjo mund të jetë një
shenjë që pikëllimi juaj është zhvilluar në një problem më
serioz,siç është pikëllimi I komplikuar apo depresioni .

Pikëllimi i komplikuar

Trishtimi I humbjes së dikujt që keni dashur kurrë nuk ikë tutje
tërësisht,por nuk do të duhej të mbetej skena qendrore . Nëse
dhembja e humbjes është aq konstante dhe e ashpër sa t’ju mbaj
larg përmbushjes së jetës suaj,mund të jeni duke vuajtur gjendjen
e njohur si pikëllimi i komplikuar . Pikëllimi i komplikuar është
sikur të jeni të ngujuar në një gjendje vuajtjeje intensive . Mund
të keni vështirësi në pranimin e vdekjes , gjatë pasi ajo të
ketë ndodhur,apo të jeni aq të preokupuar me personin që ka vdekur
sa të ju pengoj në rutinën ditore dhe të dëmtoj lidhjet e juaja
me të tjerët .

Simptomat e pikëllimit të komplikuar :

Përmallim intenziv dhe etje për të vdekurin
Mendime ngacmuese apo pamje të personit
Mohim i vdekjes apo sens i mosbesimit
Imagjinim se personi është gjallë
Kërkim i personit në vende të njohura
Shmangie e gjerave që ju përkujtojnë atë person
Zemërim ekstrem apo zbrazëti e pakuptimtë

Dallimi në mes të Pikëllimit dhe Depresionit

Dallimi në mes të depresionit klinik dhe pikëlimit nuk është
gjithmonë i lehtë ,përderisa ato ndajnë shumë nga simptomat e
përbashkëta . Megjithatë, ka mënyra për të treguar dallimin.
Pikëllimi përfshinë lloje të gjerë emocionesh dhe një bashkim
ditësh të mira dhe të këqija. Kur jeni në mes te procesit të
pikëllimit,do të keni momente kënaqësie dhe lumturie. Kurse tek
depresioni,në anën tjetër,ndjenjat e zbrazëtisë dhe dëshpërimit
janë konstante.

Disa simptoma që tregojnë për depresionin,përveç pikëllimit .

Ndjenja intensive,pervasive të fajit.
Mendim për vetëvrasje apo preokupim me vdekjen.
Ndjenja të gjendjes së pashpresë dhe pa vlefshmërisë.
Të folur dhe lëvizje trupore  të ngadalshme
Pa aftësi për të funksionuar në punë,shtëpi apo shkollë .
Të parë apo të dëgjuar të gjërave që nuk janë në realitet.

Kur të kërkoni ndihmë profesionale ..

Nëse ju njihni cilëndo nga simptomat e pikëllimit të komplikuar
apo depresionit klinik,flisni me një profesionist të shëndetit
mental menjëherë . I lënë i pa trajtuar,pikëllimi I komplikuar
dhe depresioni mund të qojë në dëmtime emocionale ,problem
shëndetësore të rrezikshme për jetën,madje dhe vetëvrasje . Por
trajtimi mund të ju bëjë të ndiheni më mirë .

Kontaktoni me një këshilltar apo terapist profesional nëse ju :

–          Ndjeni se jeta nuk ka vlerë të jetohet

–          Do të donit të kishit vdekur me të dashurin tuaj

–          Fajësoni veten për humbjen dhe dështimin në
parandalimin e tij

–          Ndjeheni të mpirë dhe të tërhequr nga të tjerët më
shumë se disa javë.

–          Keni probleme t’ju besoni të tjerëve që nga humbja .

–          Nuk jeni në gjendje të kryeni aktivitetet normale ditore

Falenderojme lexuesen tone Fitore Fazliu per kontributin ne kete teme.

Qysh me pasuru edukimin e Fëmiut?

Qysh me pergatit Fëmiun për ditën e parë në Shkollë apo Çerdhe?